คนไทยชอบหวย หรือ ฟีดชอบเสิร์ฟ? รู้เท่าทันคอนเทนต์เสี่ยงโชค

คนไทยชอบหวย หรือ อัลกอริทึมชอบเสิร์ฟ? เมื่อคอนเทนต์เสี่ยงโชคว่อนโซเชียล การรู้เท่าทันจึงต้องเข้าใจว่าอะไรถูก “ดัน” ให้เราเห็น

Highlights

วัฒนธรรมการเล่นหวยกำลังเคลื่อนจากพื้นที่จริงสู่โลกดิจิทัล โดย Google Trends แสดงให้เห็นว่าคำค้นหาเกี่ยวกับ “หวย” มักเพิ่มสูงขึ้นอย่างสม่ำเสมอทุกวันที่ 1 และ 16 ของเดือน ซึ่งเป็นวันออกรางวัล และไลฟ์ถ่ายทอดสดการออกรางวัลสลากกินแบ่งรัฐบาลมียอดรับชมหลายล้านครั้ง สะท้อนว่าการออกรางวัลเป็นช่วงเวลาที่ผู้คนจำนวนมากพร้อมใจกันเฝ้าหน้าจอ
คอนเทนต์ที่เกี่ยวกับตัวเลขมักกระตุ้นการคอมเมนต์และการแชร์ จึงถูกผลิตซ้ำและนำไปเชื่อมโยงกับกระแสไวรัลต่าง ๆ ทว่าการมองเห็นคอนเทนต์บนฟีดไม่ได้ขึ้นอยู่กับความนิยมเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีกลไกของแพลตฟอร์ม (Algorithm) ที่คัดเลือกเนื้อหาซึ่งให้ความสำคัญกับยอดการมีส่วนร่วม ให้เราเห็นด้วย
ปรากฏการณ์นี้สะท้อนวัฒนธรรมการลุ้นในโลกดิจิทัล และชี้ให้เห็นความสำคัญของการรู้เท่าทันสื่อ เพื่อแยกแยะระหว่างความบันเทิงกับความเสี่ยงที่อาจแฝงอยู่

วัฒนธรรมการเล่น “หวย” (ในที่นี้หมายถึงการเสี่ยงโชคด้วยตัวเลข โดยเฉพาะสลากกินแบ่งรัฐบาลที่ถูกกฎหมาย) เป็นสิ่งที่ฝังรากลึกในสังคมไทยมาช้านาน ในอดีตการซื้อสลากฯ หรือการขอเลขมักเกิดขึ้นตามแผงลอตเตอรี่ วัด หรือศาลเจ้า ทั้งการจุดธูปเสี่ยงทาย ขูดต้นไม้ หรือดูหยดน้ำตาเทียน แต่ปัจจุบันพฤติกรรมดังกล่าวค่อย ๆ แผ่ขยายเข้าสู่โลกออนไลน์อย่างเห็นได้ชัด การขอเลขสามารถเกิดขึ้นใต้คอมเมนต์ของโพสต์ไวรัล หรือในไลฟ์สด ขณะเดียวกันการซื้อสลากกินแบ่งรัฐบาลก็สามารถทำผ่านแอปพลิเคชันได้ทุกเมื่อ การเสี่ยงโชคจึงไม่ถูกจำกัดด้วยสถานที่หรือช่วงเวลาอีกต่อไป แต่กลายเป็นกิจกรรมที่เข้าถึงได้ตลอด 24 ชั่วโมง

หวยในฐานะวัฒนธรรมออนไลน์

การขยายของ “หวย” จากแผงลอตเตอรี่สู่โลกอินเทอร์เน็ต ไม่ได้เกิดขึ้นแค่ในเชิงพฤติกรรม แต่ยังสะท้อนผ่านการค้นหาออนไลน์ ด้วยข้อมูลจาก Google Trends แสดงให้เห็นว่า คำค้นหา “หวย” “ตรวจหวย” หรือ “สลากกินแบ่ง” มักพุ่งสูงขึ้นอย่างสม่ำเสมอทุกวันที่ 1 และ 16 ของเดือน ซึ่งเป็นวันออกรางวัลสลากกินแบ่งรัฐบาล

รูปแบบที่เกิดซ้ำเช่นนี้ ทำให้เห็นว่า “หวย” ไม่ได้เป็นเพียงกระแสชั่วคราว แต่เป็นจังหวะหนึ่งของชีวิตออนไลน์ที่ผู้คนรับรู้ร่วมกัน ทุกครั้งที่ใกล้วันออกรางวัล บทสนทนาเกี่ยวกับตัวเลขก็ค่อย ๆ เพิ่มขึ้น ทั้งในช่องค้นหา ใต้โพสต์ไวรัล หรือในกลุ่มพูดคุยต่าง ๆ

นอกจากนี้ เมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2569 ไลฟ์ถ่ายทอดสดการออกรางวัลสลากกินแบ่งรัฐบาลจากช่อง Thai Lottery บน YouTube มียอดรับชมสะสม (View) สูงถึง 2.3 ล้านครั้ง ขณะที่ไลฟ์แถลงข่าวรายงานภาวะเศรษฐกิจไทย โดยสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ที่มีขึ้นในวันเดียวกัน มียอดรับชมบน YouTube อยู่ในระดับหลักร้อย และบน Facebook ประมาณ 9.2 พันครั้ง

ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้บอกว่าเรื่องใดสำคัญกว่าเรื่องใด หากแต่สะท้อนให้เห็นว่า “ช่วงเวลาออกรางวัล” เป็นจังหวะที่ผู้คนจำนวนมากพร้อมใจกันเฝ้าหน้าจอ คล้ายกับการติดตามเหตุการณ์ถ่ายทอดสดสำคัญอื่น ๆ ที่เกิดขึ้นในสังคม

ข้อมูลดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า “การออกรางวัลสลากกินแบ่งฯ” เป็นช่วงเวลาที่ผู้คนจำนวนไม่น้อยให้ความสนใจเป็นอย่างมาก บทสนทนาเกี่ยวกับตัวเลขจึงมีแนวโน้มที่จะสร้างยอดการมีส่วนร่วม (Engagement) ได้มากในช่วงเวลาดังกล่าว คอนเทนต์ที่เกี่ยวข้องกับ “ตัวเลข” จึงกลายเป็นวัตถุดิบสำหรับการสร้างเรื่องเล่าและมักชวนให้ผู้คนเข้ามาคอมเมนต์ ถกเถียง และแชร์ต่อในวงกว้าง

“เลขเด็ด” บนโลกดิจิทัล

แม้แต่กระแสที่ได้รับความสนใจจากเด็กและเยาวชน เช่น “หมูเด้ง” หรือ “หมีเนย” ตัวเลขที่เกี่ยวข้องยังถูกหยิบยกและตีความออกมาเป็นเลขเด็ด ไม่ว่าจะเป็นน้ำหนักและส่วนสูงของหมูเด้ง หรือเลขทะเบียนรถของหมีเนย ซึ่งตามมาด้วยคอมเมนต์ที่พบได้บ่อย เช่น

งวดนี้เอาเลขไหนดีนะ
บอกทุกเลขเลย เชิญเลือกตามสบาย
คนไทยรู้ใช่ไหมว่าเลขเหล่านี้ต้องทำยังไงต่อ

สิ่งเหล่านี้สะท้อนว่า ในโลกออนไลน์ของไทย “ตัวเลข” สามารถถูกตีความให้เป็นโอกาสเสี่ยงโชค และสามารถต่อยอดเป็นบทสนทนาได้อย่างรวดเร็ว

อย่างไรก็ตาม การมองเห็นของคอนเทนต์บนแพลตฟอร์มดิจิทัลไม่ได้ขึ้นอยู่กับความนิยมเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับกติกาชุมชนและระบบคัดเลือกเนื้อหาของแต่ละแพลตฟอร์มด้วย โดยแพลตฟอร์มอย่าง TikTok และ Facebook มีข้อกำหนดที่จำกัดการเผยแพร่เนื้อหาการพนันผิดกฎหมายหรือการชักชวนไปยังเว็บไซต์พนัน

อย่างไรก็ดี ในบริบทของประเทศไทย “สลากกินแบ่งรัฐบาล” เป็นกิจกรรมที่ถูกกฎหมาย การพูดถึงตัวเลขหรือการตีความ “เลขเด็ด” ในเชิงวัฒนธรรมจึงมักไม่เข้าข่ายละเมิดกฎโดยตรง ตราบใดที่ไม่มีการชี้ชวนหรือเชื่อมโยงไปสู่กิจกรรมผิดกฎหมาย

ภายใต้เงื่อนไขดังกล่าว ระบบคัดเลือกเนื้อหาซึ่งให้ความสำคัญกับยอดการมีส่วนร่วม เช่น การคอมเมนต์หรือการแชร์ อาจทำให้คอนเทนต์ที่กระตุ้นการลุ้นหรือการถกเถียงได้รับการมองเห็นมากขึ้น ไม่ใช่เพราะแพลตฟอร์ม “ส่งเสริมการพนัน” โดยตรง แต่เพราะคอนเทนต์ลักษณะนี้กระตุ้นปฏิสัมพันธ์ของผู้ใช้ได้ดี

จากหวยสู่เกมและกิจกรรมสุ่ม

ทว่าพฤติกรรมเสี่ยงโชคไม่ได้จำกัดอยู่แค่ “หวย” เท่านั้น ปัจจุบันการลุ้นผลแบบสุ่มได้ถูกเปลี่ยนไปอยู่ในสื่อรูปแบบอื่น ๆ เช่น กิจกรรมสุ่มแจกเงิน หรือเกมกาชาที่ต้องเปิดกล่องสุ่มเพื่อลุ้นไอเทมหายาก ซึ่งในบางกรณีถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าอาจเชื่อมโยงไปสู่พฤติกรรมการเล่นพนันโดยไม่รู้ตัว

ในโลกออนไลน์ กลไกดังกล่าวมักถูกใช้เพื่อกระตุ้นการมีส่วนร่วม (Engagement) ไม่ว่าจะเป็นการกดติดตาม คอมเมนต์ แชร์ หรือคลิกลิงก์เพื่อลงทะเบียน บางกรณีอาจพัฒนาไปสู่การหลอกลวงหรือการชักชวนเข้ากลุ่มพนันหรือพื้นที่เสี่ยง แต่ในหลายกรณีก็เป็นเพียงรูปแบบหนึ่งของการสร้างสีสันและความตื่นเต้นในพื้นที่ดิจิทัล

คอนเทนต์เหล่านี้มีจุดร่วมสำคัญคือ “ความคาดหวังต่อผลลัพธ์ที่ไม่แน่นอน” ซึ่งเป็นเสน่ห์ของการลุ้นแบบสุ่มทำให้เรื่องของตัวเลขสามารถแทรกอยู่ทั้งในข่าว ความบันเทิง และบทสนทนาออนไลน์ ที่กระตุ้นความตื่นเต้นจากการไม่รู้ผลลัพธ์ล่วงหน้า และชวนให้ผู้คนกลับมาติดตามและมีส่วนร่วมอยู่เสมอ

ภายใต้ธรรมชาติของแพลตฟอร์มออนไลน์ที่ให้ความสำคัญกับโพสต์ซึ่งมี Engagement สูง เนื้อหาลักษณะนี้จึงถูกมองเห็นซ้ำและขยายออกไปในวงกว้าง จนการลุ้นกลายเป็นส่วนหนึ่งของประสบการณ์ดิจิทัลร่วมกันของผู้คนหลายช่วงวัย

โลกออนไลน์กับพื้นที่เติบโตของคนรุ่นใหม่

ข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ ระบุว่าในไตรมาส 4 (ตุลาคม-ธันวาคม) ปี 2568 เด็กไทยอายุ 6-14 ปี มีการใช้อินเทอร์เน็ตสูงถึง 97.1% และมีการใช้โทรศัพท์มือถือ 97.3% ตัวเลขดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า โลกออนไลน์ไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่ของผู้ใหญ่เท่านั้น หากแต่เป็นสภาพแวดล้อมที่คนรุ่นใหม่เติบโตขึ้นมาท่ามกลางรูปแบบความบันเทิงและวัฒนธรรมดิจิทัลเหล่านี้ด้วย

ในยุคที่ระบบอัลกอริทึมของแพลตฟอร์มให้ความสำคัญกับคอนเทนต์ที่กระตุ้นการมีส่วนร่วมสูง เราจึงเห็นความหวัง ความเชื่อ และกระแสไวรัลหลอมรวมเข้าด้วยกันอย่างแนบแน่นขึ้นเรื่อย ๆ พฤติกรรมการตีความตัวเลขผ่านเหตุการณ์อาจเริ่มต้นจากความสนุกหรือความบันเทิง แต่เมื่อรูปแบบการลุ้นผลแบบสุ่มถูกผลิตซ้ำและถูกมองเห็นบ่อยครั้ง เส้นแบ่งระหว่าง “ความสนุก” กับ “ความเสี่ยง” อาจไม่ได้ชัดเจนเสมอไป โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ใช้งานอายุน้อยที่เติบโตมากับแพลตฟอร์มดิจิทัลเป็นหลัก

ดังนั้น นอกจากการติดตามเทรนด์และปรากฏการณ์บนโลกออนไลน์แล้ว การให้ความสำคัญกับการรู้เท่าทันสื่อ และการสร้างพื้นที่ปลอดภัยสำหรับเยาวชน เป็นอีกหนึ่งแนวทางในการป้องกันไม่ให้ความบันเทิงในโลกดิจิทัลกลายเป็นประตูสู่พฤติกรรมที่อาจนำไปสู่ความเสี่ยงโดยไม่ตั้งใจ