ดร.ธนกร เตือน AI โตเร็ว แต่ไทยยังขาดความพร้อมรับมือ ดัน “กองทุนสื่อฯ” สร้างนิเวศสื่อสมดุล

Highlights:

  • การเติบโตอย่างก้าวกระโดดของ AI ทำให้ประเทศไทยตกอยู่ในฐานะ “ผู้ถูกกระทำ” จากการขาดความพร้อมเชิงนโยบายและการกำกับดูแลที่เหมาะสม ส่งผลให้ผู้ประกอบการและประชาชนต้องรับมือกับแรงกระแทกทางเทคโนโลยีด้วยตัวเอง
  • ปี 2570 เสี่ยงเข้าสู่ภาวะไร้ระเบียบทางข้อมูลข่าวสาร เทคโนโลยี AI ทำให้การสร้างและเผยแพร่เนื้อหาทำได้ง่ายและรวดเร็วขึ้น โดยเฉพาะเมื่อเกิดภัยพิบัติ สงคราม หรือวิกฤตเศรษฐกิจ ซึ่งประชาชนต้องการข้อมูลอย่างเร่งด่วน จนอาจเปิดช่องให้ข่าวปลอมและข้อมูลบิดเบือนแพร่กระจายและสร้างความสับสนในสังคม
  • เร่งสร้างนิเวศสื่อสมดุล ผ่านการพัฒนาทักษะรู้เท่าทันสื่อและ AI การส่งเสริมผู้ผลิตคอนเทนต์คุณภาพ และการสร้างร่วมมือระหว่างภาครัฐ-ผู้ประกอบการสื่อ-ประชาชน เพื่อรับมือกับความท้าทายของโลกสื่อยุคใหม่

เทคโนโลยีล้ำหน้า แต่ไทยยังเป็น "ผู้ถูกกระทำ"

ปี 2569 เป็นอีกหนึ่งปีที่ภูมิทัศน์สื่อไทยเผชิญการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่แม้จะมีส่วนช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานและสร้างโอกาสใหม่ ๆ ให้กับอุตสาหกรรมสื่อ แต่การขาดความพร้อมทั้งในระดับนโยบาย ผู้ประกอบการ และประชาชน กลับเป็นความท้าทายใหญ่ที่ประเทศไทยกำลังเผชิญ

ดร.ธนกร ศรีสุขใส ผู้จัดการกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ วิเคราะห์ว่า ตลอดปีที่ผ่านมา ประเทศไทยอยู่ในบทบาท “ผู้ถูกกระทำ” มากกว่าการเป็นผู้กำหนดทิศทางเชิงรุก เทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วส่งผลกระทบและสร้างความท้าทายในหลายมิติ ขณะที่โครงสร้างพื้นฐานเชิงนโยบาย กรอบกฎหมาย และการเตรียมความพร้อมของคนในสังคมยังคงต้องเร่งสปีดเพื่อตามให้ทัน

ดร.ธนกร ศรีสุขใส ผู้จัดการกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์

คนไทยพูดเรื่อง AI กันหมด แต่เป็นการพูดในมุมของผู้ใช้ ส่วนในแง่ของการพัฒนาระดับประเทศ เรายังไม่เห็นแผนชัดเจน เราเลยตกอยู่ในฐานะผู้ถูกกระทำจาก AI เพราะผลที่เกิดขึ้นตอนนี้มีเชิงลบมากกว่าเชิงบวก"

พร้อมกันนี้ ผู้จัดการกองทุนสื่อฯ ได้ชี้จุดเปราะบางใน 3 ภาคส่วนสำคัญ ได้แก่ ภาครัฐ ผู้ประกอบการ และประชาชน ที่ต่างมีบทบาทและความท้าทายที่แตกต่างกัน

เสนอภาครัฐกำหนดทิศทาง AI พร้อมพัฒนากลไกกำกับดูแลแพลตฟอร์ม

ในระดับนโยบาย ความท้าทายเชิงโครงสร้างที่สำคัญอยู่ที่การปรับตัวให้ทันความก้าวหน้าของ AI ที่พัฒนาอย่างรวดเร็วแบบรายชั่วโมง ทว่ากฎหมายไทยกลับดำเนินอย่างค่อยเป็นค่อยไป ทำให้ประเทศขาดกรอบกำกับดูแล …

โดยเฉพาะการกำกับดูแลแพลตฟอร์มที่มีระบบอัลกอริทึมที่สามารถวิเคราะห์ความสนใจของผู้ใช้งาน และคัดเลือกเนื้อหาที่สอดคล้องกับพฤติกรรมของแต่ละบุคคล ซึ่งส่งผลต่อความคิด ความเชื่อ ทัศนคติ และพฤติกรรมของผู้รับสาร

เพื่อก้าวข้ามข้อจำกัดเหล่านี้ ดร.ธนกร เสนอแนะว่า ประเทศไทยต้องมีความชัดเจนในการวางตำแหน่ง (Positioning) ของตัวเองว่าควรอยู่ตรงไหนในห่วงโซ่คุณค่า AI เพื่อขยับจากการเป็นผู้บริโภคสู่การเป็นผู้พัฒนา โดยอาจร่วมมือกับพันธมิตรจากต่างประเทศ เพื่อต่อยอดองค์ความรู้ที่มีอยู่ พร้อมยกตัวอย่างการยกระดับความน่าเชื่อถือของแหล่งข้อมูลจากหน่วยงานรัฐ เพื่อให้ประชาชนมีแหล่งอ้างอิงที่สามารถตรวจสอบได้ 

ในยุคที่ผู้คนหันมาใช้ AI เป็นเครื่องมือค้นหาคำตอบในชีวิตประจำวัน หรือกระทั่งการเปิดพื้นที่เพื่อวิพากษ์การใช้ AI ที่มีทั้งข้อดีและข้อเสีย เพื่อสร้างการตระหนักรู้เป็นวงกว้างตั้งแต่เยาวชนจนถึงผู้สูงวัย

เราหาข้อมูลใน ChatGPT หรือแพลตฟอร์มใด ๆ คลิกเข้าไปเจอผู้รู้มากมาย ใครปั่นยอดได้ AI ก็ดึงมาเป็นคำตอบ อินฟลูฯ การเกษตรกลายเป็นแชตบอตมาตอบ หรืออย่างปัญหาสุขภาพ คนตอบควรเป็นหมอ ไม่ใช่ใครก็มาตอบได้… กระทรวงควรเป็นผู้รับรองแหล่งข้อมูล ให้ความรู้ที่หลากหลาย ระดับนโยบายต้องเตรียมการ"

ขณะเดียวกัน ภาครัฐควรเร่งพัฒนากรอบกฎหมายที่ยืดหยุ่นและร่วมสมัย เพื่อสร้างความรับผิดชอบร่วมกันระหว่างแพลตฟอร์มกับผู้ใช้งาน ตลอดจนการศึกษาความเป็นไปได้ในการสร้างแพลตฟอร์มระดับชาติ (National Platform) เพื่อเป็นพื้นที่นำเสนอคอนเทนต์สร้างสรรค์และทรัพย์สินทางปัญญาของคนไทยสู่สายตาชาวโลก

วันนี้สังคมต้องเริ่มตั้งคำถามต่อ AI อย่างจริงจังและตระหนักว่าเทคโนโลยีมีทั้งคุณและโทษ โดยการขับเคลื่อนต้องเริ่มต้นจากระดับนโยบาย ทั้งการกำกับดูแลแพลตฟอร์มและการบริหารจัดการระบบอัลกอริทึม ควบคู่ไปกับการปฏิรูปการศึกษาตั้งแต่ระดับประถม ที่ไม่ควรมุ่งเน้นเพียงทักษะทางเทคนิค แต่ต้องปลูกฝังสำนึกความรับผิดชอบต่อส่วนรวมควบคู่กันไป"

ย้ำผู้ประกอบการใช้ AI ได้ แต่ความคิดสร้างสรรค์ ยังต้องเป็นของมนุษย์

การเข้ามาของ AI นำมาทั้งความท้าทายและโอกาสทางธุรกิจใหม่ ผู้ประกอบการสื่อจำนวนมากต้องรับมือกับสภาวะการแข่งขันที่เข้มข้นในกลไกตลาด ขณะที่นักสร้างสรรค์คอนเทนต์ (Content Creator) เผชิญแรงกดดันจากอัลกอริทึมที่มุ่งเน้นสร้างยอดการมีส่วนร่วม (Engagement) จนนำไปสู่การผลิตเนื้อหาล่อแหลมเพื่อดึงดูดความสนใจ

ยิ่งไปกว่านั้น เทคโนโลยี Generative AI ยังทำให้คนสามารถสร้างสรรค์ข้อความ บทเพลง และรูปภาพได้ในเวลาอันรวดเร็ว และกลายเป็นตัวเร่งให้เนื้อหาที่สุ่มเสี่ยงและขาดคุณภาพแพร่กระจายสู่สังคมได้ง่ายขึ้น

ท่ามกลางแรงกดดันทางธุรกิจ ดร.ธนกร มองว่า AI ได้เปิดประตูสู่โมเดลธุรกิจใหม่ เช่น One-Person Company หรือการดำเนินธุรกิจเพียงคนเดียว โดยนำ AI มาช่วยสนับสนุนงานบางด้าน ซึ่งอาจเอื้อให้ผู้ประกอบการหน้าใหม่เริ่มต้นธุรกิจได้โดยใช้ทรัพยากรไม่มากนัก ขณะที่การเติบโตของละครแนวตั้ง เพลง และวิดีโอที่ผลิตด้วย AI เป็นอีกหนึ่งแนวโน้มที่น่าจับตา เพราะแม้เนื้อหาบางส่วนยังมีข้อจำกัดด้านคุณภาพ แต่ก็สามารถดึงดูดความสนใจจากผู้ชมได้ 

อย่างไรก็ตาม ดร.ธนกร เปรียบเทียบ AI กับอาหารสำเร็จรูปที่ผลิตได้ง่ายและรวดเร็ว แต่สิ่งที่ควรให้ความสำคัญไม่แพ้กันคือคุณค่าของผลงาน จึงเสนอแนวทางให้ผู้ประกอบการนำ AI มาใช้เป็นเครื่องมือสนับสนุนความคิดสร้างสรรค์ของมนุษย์ เช่น การเปิดโอกาสให้นักเขียนรุ่นใหม่พัฒนาบทละครด้วยตนเอง ก่อนใช้ AI ช่วยผลิตภาพหรือองค์ประกอบบางส่วน พร้อมระบุสัดส่วนการใช้เทคโนโลยีอย่างชัดเจน เพื่อเป็นทางเลือกและสร้างบรรทัดฐานใหม่ให้แก่อุตสาหกรรม

แนะประชาชนเปิดรับสื่ออย่างรู้เท่าทันและรับผิดชอบสังคม

ในมิติของผู้บริโภค ประเทศไทยมีอัตราการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตและโซเชียลมีเดียในระดับสูงมากเมื่อเทียบกับจำนวนประชากร สะท้อนถึงการใช้ชีวิตที่ผูกติดกับโลกออนไลน์อยู่ตลอดเวลา ความท้าทายสำคัญจึงอยู่ที่การรับมือกับข้อมูลข่าวสารในยุคที่ AI สามารถสร้างภาพ เสียง และเนื้อหาได้อย่างแนบเนียน จนผู้รับสารแยกแยะได้ยากว่าเนื้อหาใดเป็นข้อเท็จจริงหรือข้อมูลที่ถูกสร้างขึ้น

ดร.ธนกร ศรีสุขใส ผู้จัดการกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์

โดยเฉพาะเมื่อประชาชนสามารถเข้าถึงและส่งต่อข้อมูลได้อย่างรวดเร็ว ความเสี่ยงจึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการหลงเชื่อข้อมูลเท็จ แต่ยังรวมถึงการเผยแพร่เนื้อหาที่ไม่ได้ตรวจสอบข้อเท็จจริง หรือการนำเทคโนโลยีไปใช้สร้างเนื้อหาที่ส่งผลกระทบต่อบุคคลอื่น

ดร.ธนกร จึงให้ความสำคัญกับการพัฒนาทักษะรู้เท่าทันสื่อและ AI ใน 3 ด้าน ได้แก่…

  • ด้านองค์ความรู้: ตระหนักว่าข้อมูลที่ปรากฏบนโลกออนไลน์อาจไม่ใช่ข้อเท็จจริงทั้งหมด โดยเฉพาะเนื้อหาที่ถูกสร้างหรือดัดแปลงด้วย AI ซึ่งมีความสมจริงมากขึ้น การมีองค์ความรู้พื้นฐานจึงเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญที่จะช่วยให้ประชาชนไม่ด่วนเชื่อข้อมูลที่ได้รับ และสามารถตั้งคำถามกับสิ่งที่พบเห็นได้
  • ด้านความตระหนักรับผิดชอบ: คำนึงถึงผลกระทบจากการใช้และส่งต่อข้อมูลข่าวสาร โดยเฉพาะการแชร์เนื้อหาที่ยังไม่ได้ตรวจสอบความถูกต้อง ซึ่งอาจทำให้ข้อมูลเท็จแพร่กระจายออกไปในวงกว้าง รวมถึงการไม่นำ AI ไปใช้สร้างเนื้อหาบิดเบือน ตัดต่อภาพหรือเสียงเพื่อทำให้ผู้อื่นเสียหาย ตลอดจนเคารพสิทธิและผลงานสร้างสรรค์ของผู้อื่น
  • ด้านทักษะเท่าทันสื่อ: พัฒนาความสามารถในการวิเคราะห์และตรวจสอบข้อมูลอย่างมีวิจารณญาณ ตั้งแต่การพิจารณาแหล่งที่มา ตรวจสอบตัวตนและความน่าเชื่อถือของผู้เผยแพร่ ไปจนถึงการเปรียบเทียบข้อมูลกับแหล่งอ้างอิงอื่น ๆ โดยเฉพาะเนื้อหาจากอินฟลูเอนเซอร์ที่มีผู้ติดตามจำนวนมาก ซึ่งความนิยมเพียงอย่างเดียวไม่อาจใช้ยืนยันความถูกต้องของข้อมูลได้

การเปิดรับข้อมูลจากสื่อและอินฟลูเอนเซอร์ ต้องรู้จักตรวจสอบว่าเขาเป็นใคร มีความน่าเชื่อถือแค่ไหน ไม่ใช่ดูเพียงสิ่งที่เขานำเสนอ แต่ต้องพิจารณาที่มาและตัวตนของผู้ให้ข้อมูลด้วย ขณะเดียวกันการใช้พรอมต์ (Prompt) เพียงไม่กี่นาทีเพื่อสร้างผลงานโดยมองข้ามลิขสิทธิ์และความทุ่มเทของมนุษย์ ไม่ใช่ความฉลาด แต่คือการลดทอนคุณค่าของงานสร้างสรรค์"

แนวโน้มปี 2570 เตรียมรับมือ "ความไร้ระเบียบทางข้อมูลข่าวสาร"

เมื่อมองไปข้างหน้าสู่ปี 2570 ดร.ธนกร วิเคราะห์แนวโน้มว่า ประเทศไทยอาจเผชิญกับภาวะ “สังคมไร้ระเบียบทางข้อมูลข่าวสาร” จากการที่แพลตฟอร์มและผู้ผลิตเนื้อหาสามารถเผยแพร่ข้อมูลได้อย่างกว้างขวาง ขณะที่กลไกกำกับดูแลยังมีข้อจำกัดในการรับมือกับเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว 

ขณะเดียวกัน ดร.ธนกร ยังประเมินว่า มี 5 ปัจจัยแวดล้อมที่อาจเพิ่มความท้าทายต่อระบบนิเวศสื่อในปี 2570 ได้แก่ …

  1. ภัยพิบัติธรรมชาติ ซึ่งมักทำให้ประชาชนต้องการข้อมูลอย่างรวดเร็ว ขณะที่ความไม่แน่นอนของสถานการณ์อาจเปิดช่องให้ข่าวปลอมและข้อมูลคลาดเคลื่อนแพร่กระจายจนสร้างความตื่นตระหนก
  2. ความขัดแย้งเชิงภูมิรัฐศาสตร์ ที่อาจเพิ่มความเสี่ยงจากการนำข้อมูลข่าวสารมาใช้เป็นเครื่องมือในความขัดแย้ง รวมถึงการเผยแพร่ข้อมูลบิดเบือนเพื่อชักจูงความคิดเห็น
  3. ภัยไซเบอร์และมิจฉาชีพ โดยเฉพาะการใช้ AI สร้างเนื้อหาปลอมที่มีความสมจริงมากขึ้น ตลอดจนการใช้เทคโนโลยีในปฏิบัติการข้อมูลข่าวสาร (Information Operation: IO)
  4. วิกฤตเศรษฐกิจและค่าครองชีพ ซึ่งอาจเพิ่มความเปราะบางให้ประชาชนบางกลุ่ม และนำไปสู่ความเสี่ยงจากการหลอกลวงหรือการแสวงหาประโยชน์ผ่านช่องทางออนไลน์
  5. ปัญหาทางสังคมและสุขภาพจิต โดยเฉพาะผลกระทบที่อาจเชื่อมโยงกับพฤติกรรมการเปิดรับสื่อและอิทธิพลของอัลกอริทึม ซึ่งควรได้รับความสนใจมากขึ้นในกลุ่มเด็กและเยาวชน
  6.  

ดร.ธนกร ได้หยิบยก “ทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรม” (KAP Theory: Knowledge, Attitude, Practice) เพื่อย้ำเตือนว่า สื่อและอัลกอริทึมมีอิทธิพลโดยตรงต่อการหล่อหลอม  ความรู้ ทัศนคติ ค่านิยม และพฤติกรรมของมนุษย์ หากเราปล่อยให้ตัวเองคุ้นชินกับการไหลบ่าของข้อมูล   โดยไม่ตระหนักรู้และไม่เร่งสร้างภูมิคุ้มกันตั้งแต่เนิ่น ๆ สังคมอาจสูญเสียหลักยึดทางคุณค่าไปอย่างช้า ๆ     โดยไม่รู้ตัว

สร้างนิเวศสื่อสมดุล เสริมภูมิคุ้มกัน ปั้นคนผลิตคอนเทนต์คุณภาพ

ท่ามกลางความท้าทายดังกล่าว ดร.ธนกร ให้ข้อมูลว่า กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์มุ่งพัฒนา “ระบบนิเวศสื่อสมดุล” ผ่าน 2 ภารกิจหลัก คือการสร้างภูมิคุ้มกันให้ประชาชนสามารถรับมือกับข้อมูลข่าวสารได้อย่างรู้เท่าทัน และการสนับสนุนผู้ผลิตสื่อที่มีคุณภาพและความรับผิดชอบต่อสังคม

ในโลกดิจิทัลที่ไม่สามารถปิดกั้นเนื้อหาที่ไม่ปลอดภัยได้ทั้งหมด การเสริมภูมิคุ้มกันด้านการรู้เท่าทันสื่อจึงเป็นอีกวิธีที่ทำให้ประชาชนสามารถอยู่ร่วมกับสื่อที่ไม่ดีได้อย่างปลอดภัย กองทุนสื่อฯ ได้ร่วมมือกับมหาวิทยาลัยต่าง ๆ จัดกิจกรรมให้ความรู้แก่ประชาชน เช่น โครงการสูงวัยหัวใจยังเวิร์ก ซึ่งจัดต่อเนื่องเป็นปีที่ 4 แล้ว โดยเปิดรับนิสิตนักศึกษามาร่วมเป็นคู่หู Digital Buddy เพื่อพัฒนาทักษะเท่าทันเทคโนโลยีให้ผู้สูงอายุ ร่วมกันสร้างสรรค์สื่อปลอดภัย และยกระดับสู่การเป็น AI Content Creator

ดร.ธนกร ศรีสุขใส ผู้จัดการกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์

สำหรับผู้สูงอายุ กองทุนฯ ทำทุกปี เรามีโครงการสูงวัยหัวใจยังเวิร์ก สอนทักษะดิจิทัลให้ผู้สูงอายุ จับคู่เป็น Buddy กับนักศึกษาปี 4 ที่เรียนเทคฯ สอนตั้งแต่การถ่ายภาพ สร้างสตอรี่ ทำคอนเทนต์ วิดีโอ เปิดช่องในแพลตฟอร์ม สอนให้รู้จักเอ๊ะ รู้เท่าทันสื่อ บางคนใช้เป็นช่องทางการสร้างอาชีพ"

นอกจากนี้ กองทุนสื่อฯ ยังมีแผนเปิดศูนย์การเรียนรู้ TMF Media Learning Center จำนวน 8 ศูนย์ในปี 2570 ก่อนขยายให้ครอบคลุมทั้ง 77 จังหวัดในระยะต่อไป เพื่อเป็นพื้นที่พัฒนาทักษะด้านสื่อและดิจิทัล รวมถึงบ่มเพาะผู้ที่สนใจเข้าสู่อุตสาหกรรมคอนเทนต์

ในส่วนของการสนับสนุนผู้ผลิตสื่อ ทางกองทุนฯ ให้ความสำคัญกับการสร้างบุคลากรควบคู่กับการสนับสนุนทุนผลิตผลงาน พร้อมขยายความร่วมมือกับองค์กรต่างประเทศ ทั้งในจีน ญี่ปุ่น และเกาหลี เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ด้านเทคโนโลยี AI การผลิตคอนเทนต์ การรายงานข่าวภัยพิบัติ และมาตรฐานวิชาชีพสื่อ เพื่อนำองค์ความรู้มาประยุกต์ใช้ในการยกระดับมาตรฐานสื่อไทย

ก้าวต่อไปของสื่อไทย กับความหวังที่ต้องร่วมกันสร้าง

ความอยู่รอดของอุตสาหกรรมสื่อไทยจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับก้าวหน้าของเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับการปรับตัวของทั้ง 3 ภาคส่วนที่ต้องเกิดขึ้นไปด้วยกัน โดยมีภาครัฐที่คอยวางกรอบกติกาและสนับสนุนโอกาสอย่างเป็นธรรม มีผู้ประกอบการสื่อที่ยึดมั่นในจริยธรรมวิชาชีพและมุ่งมั่นสร้างสรรค์งานที่เปี่ยมด้วยจิตวิญญาณความเป็นมนุษย์ และมีภาคประชาชนที่ตระหนักรู้เท่าทันสื่อและใช้เทคโนโลยีด้วยความรับผิดชอบ

เราอยากสร้างระบบนิเวศสื่อที่สมดุล เรายังไม่เรียกว่าระบบนิเวศสื่อที่ดีเพราะปัจจัยลบมันยังมีเยอะ คำว่าสมดุลคือ เราทำให้คนอยู่กับสื่อที่ไม่ดีให้ได้ ให้คนมีทักษะในการรับมือ ขณะเดียวกันเราจะสร้างสื่อที่ดีขับเคลื่อนสังคมไปในทางที่ดีได้ มันยากแต่เราต้องมีความหวัง"

Topics