ผศ. ดร.เจษฎา ศาลาทอง แนะรักษา "ความเป็นคน" พร้อมเสริมภูมิรู้เท่าทันสื่อ-AI รับมือ "ภาวะวินาศทางข้อมูลข่าวสาร" ปี 2570

Highlights:

  • ภูมิทัศน์สื่อเปลี่ยนผ่านสู่ยุคกระจายอำนาจ (Media Decentralization) การพัฒนาของเทคโนโลยีทำให้ทุกคนผลิตคอนเทนต์เองได้ง่ายขึ้น สื่อกระแสหลักจึงไม่ได้กลายเป็นผู้กำหนดวาระสังคมอีกต่อไป สิ่งที่ตามมาคือคำถามเรื่องมาตรฐาน การกำกับดูแล และความรับผิดชอบ
  • เปิดฉาก “ภาวะวินาศทางข้อมูลข่าวสาร” (Information Armageddon) เมื่อความจริง ความลวง และเนื้อหาจาก AI ปะปนกันจนแยกได้ยาก ทักษะการรู้เท่าทันสื่อและ AI จึงยิ่งมีความสำคัญมากขึ้นในการบริโภคข้อมูลข่าวสาร
  • “ความเป็นคน” หรือการเอาใจเขามาใส่ใจเรา (Empathy) คือตัวตัดสิน ทักษะสำคัญของครีเอเตอร์ในอนาคตจะไม่ใช่แค่ความเร็วหรือความสามารถด้านเทคโนโลยี แต่คือ “จริยธรรม” และ “ความเป็นคน” ซึ่งจะเป็นตัวชี้วัดคุณภาพและความเป็นมืออาชีพ

Media Decentralization เขย่าบัลลังก์สื่อกระแสหลัก

ท่ามกลางภูมิทัศน์สื่อที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ตั้งแต่การหลอมรวมสื่อในยุคดิจิทัล ที่ทำให้เส้นแบ่งระหว่างโทรทัศน์ วิทยุ และสื่อออนไลน์พร่าเลือนลง ขณะเดียวกัน การพัฒนาอย่างก้าวกระโดดของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) ยังเพิ่มขีดความสามารถและลดต้นทุนการผลิตคอนเทนต์ ส่งผลให้สังคมก้าวเข้าสู่ยุค “ใคร ๆ ก็เป็นสื่อได้” อย่างเต็มรูปแบบ

“อาจารย์เจษ” ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เจษฎา ศาลาทอง อาจารย์ประจำภาควิชาการสื่อสารมวลชน คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มองว่าสิ่งที่เกิดขึ้นตามมาคือ “การกระจายอำนาจ” (Decentralization) ในระบบนิเวศสื่อ ที่ผู้รับสารไม่ได้อยู่แค่ปลายทางของกระบวนการสื่อสารอีกต่อไป แต่สามารถสร้างคอนเทนต์ด้วยตนเอง (User-generated Content: UGC) เช่น การสร้างมีม หรือตัดต่อคลิป และกระจายออกไปสู่คนอื่นได้เช่นกัน

การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวส่งผลให้บทบาทของสื่อกระแสหลัก ในฐานะผู้กำหนดวาระสังคม (Agenda Setter) ถูกลดทอนลงอย่างเห็นได้ชัด

ความมีตัวตนจับต้องได้ เปลี่ยน Trust จาก "เชื่อสื่อ" สู่ "เชื่อคน"

การกระจายอำนาจของสื่อไม่ได้สะท้อนเพียงจำนวนผู้ผลิตคอนเทนต์ที่เพิ่มขึ้น แต่ยังเห็นได้จากพฤติกรรมของผู้รับสารที่เปลี่ยนไป อาจารย์เจษ ชี้ว่า แม้สื่อกระแสหลักจะสามารถเข้าถึงผู้ชมจำนวนมากได้ แต่อาจไม่ได้มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจสูงตามไปด้วยเสมอ

ความน่าเชื่อถือจึงค่อย ๆ ย้ายจากสื่อกระแสหลัก ไปยึดโยงอยู่กับ “ตัวบุคคล” ตั้งแต่ดารา อินฟลูเอนเซอร์ ยูทูบเบอร์ ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน ไปจนถึงคนทั่วไปที่มีฐานผู้ติดตามไม่มาก แต่ผู้ชมมองเห็นตัวตนจริงและรู้สึกจับต้องได้ จึงเกิดความเชื่อถือได้ง่ายกว่า

ผศ. ดร.เจษฎา ศาลาทอง อาจารย์ประจำภาควิชาการสื่อสารมวลชน คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ถ้าเราตัดสินใจไปร้านอาหาร ระหว่างร้านที่ไปออกทีวีกับมีคนรีวิว คำตอบส่วนใหญ่เลือกเชื่อรีวิว เพราะเราเชื่อว่าเขาคือผู้ใช้จริง กลายเป็นตอนนี้ใครก็ได้โพสต์ลงโซเชียลเราก็จะเชื่อเขา เพราะเราเชื่อว่าเขา Organic"

อนาคตทีวีดิจิทัล หลังสิ้นสุดยุคทำกำไร

ขณะเดียวกัน สื่อดั้งเดิมต่างเผชิญกับคำถามใหญ่เกี่ยวกับอนาคต โดยเฉพาะ “ทีวีดิจิทัล” ที่ใบอนุญาตประกอบกิจการฯ กำลังจะหมดอายุในปี 2572 ท่ามกลางบทบาทของทีวีที่เปลี่ยนไปอย่างชัดเจน เพราะผู้ชมไม่จำเป็นต้องรอรับข้อมูลหรือเสพความบันเทิงจากหน้าจอทีวีเพียงช่องทางเดียว ทีวีจึงไม่ใช่เครื่องมือทำกำไรอีกต่อไป

อย่างไรก็ตาม ผศ.ดร.เจษฎา อธิบายว่าทีวียังมี “ฟังก์ชันสาธารณะ” ที่ไม่สามารถปล่อยให้เป็นไปตามกลไกตลาดได้ เช่น รายการเพื่อการศึกษา รายการเด็กและเยาวชน หรือรายการวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่นและความเชื่อ ที่อาจไม่มีเม็ดเงินโฆษณามากพอให้ตลาดผลิตขึ้นมาเอง หรือกระทั่งการแจ้งเตือนภัยพิบัติผ่านทีวี เพื่อให้ข้อมูลที่ถูกต้องต่อสาธารณะผ่านหลายช่องทาง นอกเหนือจากการแจ้งเตือนภัยผ่านเครือข่ายโทรศัพท์มือถือ (Cell Broadcast) 

อนาคตทีวีไทยอาจต้องทบทวนรูปแบบการจัดสรรคลื่นความถี่ใหม่ โดยเปลี่ยนจากการประมูลที่เน้นผลประโยชน์ มาเป็นการพิจารณาคุณภาพคอนเทนต์ และรัฐบาลอาจต้องเข้ามาอุดหนุนในส่วนของฟังก์ชันสาธารณะเหล่านี้"

วิทยุยังไปต่อได้ ส่วนหนังสือพิมพ์ถูกแทนที่

สำหรับ “วิทยุ” ผศ. ดร.เจษฎามองว่า แม้เม็ดเงินโฆษณาจะไม่มากเท่าในอดีต แต่ยังมีจุดแข็งที่แพลตฟอร์มดิจิทัลอย่าง พอดแคสต์ ยังไม่สามารถทดแทนได้ทั้งหมด นั่นคือความสามารถในการรายงานข่าวสารและเหตุการณ์ต่าง ๆ แบบเรียลไทม์ เช่น สภาพการจราจร

ในทางกลับกัน สถานการณ์ของ “หนังสือพิมพ์” กลับน่ากังวลกว่า เพราะหน้าที่หลักอย่างการนำเสนอข่าวสารได้เร็วและทันเหตุการณ์ ถูกแทนที่ได้ด้วยสื่อออนไลน์ที่เร็วกว่าและเข้าถึงง่าย อีกทั้งส่วนใหญ่ไม่มีค่าใช้จ่าย ส่งผลให้สิ่งพิมพ์ที่ไม่สามารถปรับตัวได้ค่อย ๆ ลบเลือนไป

ทีวีตอนนี้แทบจะเป็นขายของอย่างเดียว เพราะโฆษณาไม่เข้า แต่วิทยุจะยังไม่ใช่แบบนั้น ยังมีกลุ่มคนฟังอยู่ เช่น คนขับรถ ตราบใดที่ประเทศไทยยังรถติด วิทยุก็ยังคงมีอยู่ มองว่าแทนที่ไม่ได้ วิทยุน่าจะยังไปได้"

ส่วนหนังสือพิมพ์จะยาก อะไรก็ตามที่ถูกแทนที่ด้วยอย่างอื่นได้จะหายไป ทำไมเราถึงไม่มีเพจเจอร์ เพราะถูกแทนที่ได้ หนังสือพิมพ์ถูกแทนที่ได้ ฟังก์ชันการอ่านเพื่อให้ทัน ให้เร็ว สู้ไม่ได้ เพราะอย่างอื่นเร็วกว่า เข้าถึงฟรี เลยเป็นเหตุผลว่าทำไมสิ่งพิมพ์ถึงถูกแทนที่ได้"

ทุกคนต่างเป็นสื่อ แล้ว “ใครคอยกำกับ?”

ปรากฏการณ์ Media Decentralization ทำให้คอนเทนต์ไม่ได้กระจุกตัวอยู่ที่สถานีข่าวหรือสำนักพิมพ์ใหญ่อีกต่อไป ทว่าความท้าทายที่น่ากังวลคือการเกิด “สภาวะไร้ขื่อแป” ที่คอนเทนต์ขาดการควบคุมและคัดกรองอย่างเหมาะสม จนก่อให้เกิดความสับสนวุ่นวายตามมา เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในปีนี้

ถ้าเป็นสื่อแพร่ภาพกระจายเสียง ก็มี กสทช. คอยกำกับ แต่ตอนนี้ไม่มีใครคุม OTT ความสับสนวุ่นวายเลยเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในปีนี้ เหมือนเราปล่อยให้การจราจรเป็นไปโดยที่ไม่มีสัญญาณไฟ มันจึงดูวุ่นวายมาก"

Information Armageddon เมื่อข้อมูลจริง-ลวง-AI ปะปนกัน

สำหรับความท้าทายที่ระบบนิเวศสื่อไทยอาจต้องเผชิญในปี 2570 ผศ. ดร.เจษฎา ได้หยิบยกประเด็น “Information Armageddon” หรือ “ภาวะวินาศทางข้อมูลข่าวสาร” ซึ่งถูกพูดถึงโดย Maria Ressa ผู้สื่อข่าวชาวฟิลิปปินส์ เจ้าของรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ เพื่ออธิบายปรากฏการณ์ที่ข่าวปลอมแพร่กระจายบนโซเชียลมีเดียได้เร็วกว่าข้อเท็จจริง ซึ่งกำลังเกิดขึ้นอยู่ขณะนี้ และมีแนวโน้มที่จะเห็นชัดขึ้นในอนาคตอันใกล้

สาเหตุเกิดจาก “อัลกอรึทึม” (Algorithm) ของแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย ที่นอกจากจะคัดเลือกเนื้อหาตามความสนใจ และยอดการมีส่วนร่วม (Engagement) แล้ว ยังมักให้ความสนใจกับเนื้อหาที่กระตุ้นความรู้สึกเกลียดชัง โกรธ และกลัว มากกว่าส่งเสริมความเห็นอกเห็นใจ ทำให้ข้อมูลจริง ข่าวลวง หรือคอนเทนต์ AI ถูกผสมปนเปจนเกิดความสับสน

Media Literacy ในวันที่ผู้รับสารเป็นผู้ผลิตสาร

ท่ามกลางภาวะวินาศทางข้อมูลข่าวสาร ผศ. ดร.เจษฎา ได้ย้ำถึงความสำคัญของ “การรู้เท่าทันสื่อ” (Media Literacy) ซึ่งไม่จำกัดอยู่แค่ “ผู้รับสาร” อีกต่อไป เพราะวันนี้ผู้รับสารสามารถกลายเป็นผู้ผลิต และผู้กระจายข้อมูลได้ในเวลาเดียวกัน

การรู้เท่าทันสื่อนั้นเริ่มตั้งแต่การเปิดรับข้อมูลที่มีคุณภาพ วิเคราะห์ ตีความ ตั้งคำถามถึงความจริง คุณค่า และความน่าเชื่อถือ ก่อนขยับไปสู่การสร้างสื่ออย่างรับผิดชอบ

You Are What You Eat เวลาจะเลือกทานอะไร เรายังต้องพลิกดูฉลาก นับแคลอรี แล้วทำไมเราไม่ระวังสิ่งที่ป้อนให้สมองผ่านสายตาเรา พิจารณาว่าอันนี้เชื่อถือได้ไหม Toxic ไหม"

AI Literacy ยิ่งสำคัญ "ใช้เป็น" ≠ "รู้เท่าทัน"

ขณะเดียวกัน “ทักษะการรู้เท่าทัน AI” (AI Literacy) ก็กลายเป็นอีกทักษะที่ต้องมีควบคู่ไปด้วย เนื่องจากบทบาทของปัญญาประดิษฐ์ (AI) เติบโตอย่างก้าวกระโดดในวงการสื่อ โดยสามารถแทรกซึมเข้าไปอยู่ในทุกส่วนของกระบวนการผลิตสื่อได้

อาจารย์เจษ จึงย้ำถึงความสำคัญของการใช้ AI อย่างระมัดระวัง เข้าใจข้อจำกัดว่า AI สามารถสร้างข้อมูลผิดพลาดได้ และไม่ควรเชื่อทุกคำตอบของ AI ทันที นอกจากนี้ยังจำเป็นต้องมีมนุษย์คอยกำกับดูแล (Human Oversight) อยู่ในทุกกระบวนการ เพื่อป้องกันความผิดพลาดที่อาจสร้างความเสียหายต่อองค์กรและสาธารณชน  

ผศ. ดร.เจษฎา ศาลาทอง อาจารย์ประจำภาควิชาการสื่อสารมวลชน คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

แม้ AI จะก้าวหน้าแค่ไหน แต่ AI ไม่มี Sentiment หรือความรู้สึก สิ่งเหล่านี้ไม่สามารถแทนที่ด้วยปัญญาประดิษฐ์ได้ ดังนั้นเราจำเป็นต้องระมัดระวังเรื่องนี้ให้มาก"

ไม่มี Generation ไหน "รู้เท่าทันโดยอัตโนมัติ"

อีกข้อสังเกตของ ผศ. ดร.เจษฎา คือความคล่องในการใช้เทคโนโลยี หรือ “ใช้เป็น” ไม่เท่ากับ “รู้เท่าทัน” ซึ่งสะท้อนช่องโหว่ของความรู้เท่าทันที่แตกต่างกันในแต่ละเจเนอเรชัน เมื่อความคุ้นเคยกับอุปกรณ์ดิจิทัลไม่ได้เป็นหลักประกันความปลอดภัย และประสบการณ์ชีวิตที่มากกว่าก็ไม่อาจเป็นเกราะป้องกันจากเทคโนโลยี ใหม่ ๆ

  • คนรุ่นใหม่ ที่เกิดและเติบโตมาในยุคดิจิทัล (Digital Native) มีความคุ้นเคยกับเทคโนโลยี ส่วนใหญ่จะตระหนักรู้เรื่องการทิ้งร่องรอยดิจิทัล (Digital Footprint) ทำให้มีความระมัดระวังในการให้ข้อมูลส่วนตัว ทว่าด้วยประสบการณ์ชีวิตที่ยังไม่มากพอ ทำให้บางคนตกเป็นเหยื่อของการหลอกลวงได้
  • คนรุ่นก่อน ที่เติบโตมาในยุคก่อนอินเทอร์เน็ตและต้องปรับตัวให้เข้ากับเทคโนโลยี  (Digital Migrant) แม้จะมีประสบการณ์ชีวิตบางด้านมากกว่า แต่เมื่อเจอเทคโนโลยีใหม่ก็อาจตื่นเต้นและทดลองใช้งานโดยอาจลืมนึกถึงเรื่องข้อมูลส่วนตัวหรือข้อมูลที่ระบบเก็บไป

ดังนั้น จึงไม่มีช่วงวัยใดที่ปลอดภัยจากความเสี่ยงในยุคภาวะวินาศทางข้อมูลข่าวสาร

ทุกเจอเนเรชันต่างมีจุดแข็งและจุดอ่อนที่เปิดช่องให้ภัยออนไลน์แทรกซึมได้แตกต่างกัน การมีทั้ง Media Literacy และ AI Literacy จึงเป็นภูมิคุ้มกันพื้นฐานที่คนทุกช่วงวัยต้องเรียนรู้และอัปเดตควบคู่กันไปตลอดเวลา

บทบาทของสื่อกระแสหลักในยุค "ภาวะวินาศทางข้อมูลข่าวสาร"

ขณะเดียวกัน ท่ามกลางข้อมูลข่าวสารจำนวนมหาศาลที่หลั่งไหลอย่างรวดเร็ว จนแยกได้ยากว่าอะไรจริง อะไรควรเชื่อ สื่อกระแสหลักต้องแสดงบทบาทในฐานะ “สถาบันทางสังคม” ด้วยการนำเสนอคุณค่าที่เป็นต้นทุนสำคัญขององค์กรสื่อ นั่นคือ “ความน่าเชื่อถือ” โดยสิ่งนี้จะกลายเป็นแต้มต่อสำคัญในการสร้างความแตกต่างจากครีเอเตอร์ทั่วไป และจะทำให้คนหันกลับมาหาสื่อที่เป็นองค์กร

ความน่าเชื่อถือดังกล่าว เกิดจากการที่ผู้รับสารเชื่อว่าสื่อนั้นมี “ระบบบรรณาธิการ” คอยตรวจสอบข้อเท็จจริง คัดกรองเนื้อหา ประเมินผลกระทบ และใช้กรอบจริยธรรมในการตัดสินใจว่าอะไรควรหรือไม่ควรนำเสนอ 

โดยเฉพาะเมื่อเกิดวิกฤตหรือเหตุการณ์รุนแรง สื่อกระแสหลักไม่สามารถลงไปแข่งกันที่ความเร็วหรือยอดวิวเพียงอย่างเดียวได้ แต่ต้องคำนึงถึง “ความรับผิดชอบต่อสังคม” ด้วยเช่นกัน

คอนเทนต์ไหนที่เนื้อหาไม่เหมาะสมก็อย่าไปดู อย่าให้ยอดวิว (View) ของเรากลายเป็นสิ่งที่เขาจับมาเป็นตัวประกัน เพราะหลาย ๆ ช่องชอบบอกว่าฉันทำเพราะมีคนดู เราจึงควรสนับสนุนสื่อที่มีคุณภาพ และไม่ดูสื่อที่ไม่โอเค"

"สื่อสาธารณะ" ต้องอิสระและตรวจสอบได้

อีกหนึ่งเงื่อนไขสำคัญที่ทำให้สื่อได้รับความไว้วางใจจากสังคมคือ ความเป็นอิสระ โดยเฉพาะในภาวะวินาศทางข้อมูลข่าวสารเช่นนี้ ผศ. ดร.เจษฎาชี้ว่า สังคมไทยยิ่งจำเป็นต้องมีสื่อที่เชื่อถือได้ ไม่เป็นกระบอกเสียงของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่ต้องสามารถตรวจสอบผู้มีอำนาจได้อย่างตรงไปตรงมา เพื่อนำเสนอข้อมูลที่ช่วยให้ประชาชนมองเห็นข้อเท็จจริงได้รอบด้าน

ประเด็นนี้สะท้อนผ่านกรณีของ ไทยพีบีเอส (Thai PBS) สื่อสาธารณะของไทย ซึ่งกำลังเผชิญข้อถกเถียงเกี่ยวกับการแก้ไขกฎหมายเพื่อเปลี่ยนแปลงแหล่งรายได้ จากเดิมที่ได้รับเงินบำรุงจากภาษีสรรพสามิตสุราและยาสูบ ไปเป็นการจัดสรรงบประมาณรายจ่ายประจำปีของรัฐบาล ท่ามกลางความกังวลว่าการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการแทรกแซงทางการเมือง ทำให้สื่อตกเป็นเครื่องมือของรัฐและไม่สามารถตรวจสอบรัฐบาลได้

อย่างไรก็ตาม ความเป็นอิสระไม่ได้หมายความว่าสื่อจะทำงานโดยปราศจากการตรวจสอบ ในทางกลับกัน สื่อที่ทำหน้าที่เพื่อประโยชน์สาธารณะต้องมีทั้งหลักประกันที่ช่วยให้สามารถตรวจสอบผู้มีอำนาจได้อย่างอิสระ และกลไกที่เปิดให้ประชาชนตรวจสอบการบริหารงานและการใช้จ่ายเงินขององค์กรได้เช่นกัน

สำหรับไทยพีบีเอส โจทย์จึงไม่ได้มีเพียงการรักษาความเป็นอิสระจากอำนาจรัฐและทุน แต่ยังรวมถึงการแสดงให้เห็นว่าองค์กรใช้ทรัพยากรเพื่อประโยชน์ของประชาชนอย่างไร เพราะการรักษาเสรีภาพในการทำหน้าที่และการรับผิดชอบต่อสังคมต้องดำเนินควบคู่กัน เพื่อให้สื่อสาธารณะสามารถรักษาความไว้วางใจจากประชาชนได้ในระยะยาว

"Empathy" ทักษะสำคัญในทุกบทบาทของระบบนิเวศสื่อ

ในยุคที่เครื่องมือเทคโนโลยีเข้าถึงง่ายจนใคร ๆ ก็สามารถเป็นสื่อได้ ผศ. ดร.เจษฎา ชี้ว่าสิ่งที่จะสร้างความแตกต่างระหว่างสื่อมืออาชีพ สื่อทั่วไป และ AI คือ ความรับผิดชอบต่อสังคม จริยธรรม จรรยาบรรณ และที่สำคัญคือ “ความเป็นคน” หรือการเอาใจเขามาใส่ใจเรา (Empathy)

โดยเฉพาะเมื่อเกิดวิกฤตหรือเหตุการณ์รุนแรง คนทำสื่อต้องหยุดและตั้งคำถามก่อนว่า การนำเสนอภาพ การถามคำถาม หรือการเปิดเผยข้อมูลบางอย่าง จะส่งผลอย่างไรต่อผู้เสียหายและครอบครัว และข้อมูลดังกล่าวจำเป็นต่อประโยชน์สาธารณะจริงหรือไม่

“Empathy” ไม่ได้จำกัดเพียงผู้ผลิตสื่อเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมไปถึงคนทั่วไปที่รับข้อมูลข่าวสาร เพราะวันนี้ทุกคนมีอำนาจในการแสดงความคิดเห็น หรือแชร์ต่อเรื่องราวของคนอื่นเข้าสู่พื้นที่สาธารณะได้ ดังนั้นก่อนพิมพ์ข้อความซ้ำเติม แชร์คลิปหลุด หรือกระจายเรื่องส่วนตัวของใคร จึงควรถามตัวเองเช่นเดียวกันว่า หากเป็นเรา หรือเป็นคนในครอบครัวของเรา เราต้องการให้คนอื่นทำแบบนี้หรือไม่

ความเป็นคนในสื่อ คือเอาใจเขามาใส่ใจเรา ทุกครั้งที่นำเสนอข่าวนี้ ถ้าคุณหรือครอบครัวเป็นคน ๆ นั้น คุณจะถามคำถามแบบนี้ไหม จะนำเสนอภาพนี้ไหม แล้วยังรวมไปถึงชาวเน็ตด้วยว่า ถ้าเป็นเรา เป็นญาติเรา มีคลิปหลุด เราจะแชร์ไหม เราจะเข้าไปคอมเมนต์ไหม ความเป็นคนจึงสำคัญมากในทุกบทบาทในระบบนิเวศสื่อ"

ในยุคที่ใคร ๆ ก็เป็นสื่อได้ "ความเป็นคน" จึงสำคัญที่สุด

ภูมิทัศน์สื่อในปี 2570 อาจไม่ได้เปลี่ยนเพียงเพราะ AI เก่งขึ้นอีกขั้น แต่เพราะผู้คนกำลังต้องใช้ชีวิตอยู่ในระบบข้อมูลที่ซับซ้อนกว่าเดิม เมื่ออำนาจการผลิตสื่อกระจายออกไป ทุกคนสร้างคอนเทนต์ได้ อัลกอริทึมเลือกสิ่งที่เราเห็น และ AI สามารถสร้างสิ่งที่ดู “จริง” ได้มากขึ้น เส้นแบ่งระหว่างความจริงกับความลวงก็จะยิ่งพร่าเลือน

ภาวะ Information Armageddon จึงทำให้ Media Literacy และ AI Literacy กลายเป็นพื้นฐานสำคัญของทั้งผู้รับสารและผู้ผลิตสื่อ ขณะเดียวกัน สำหรับสื่อมืออาชีพ สิ่งที่สร้างความแตกต่างจะไม่ใช่เพียงความสามารถในการใช้เทคโนโลยี แต่คือความน่าเชื่อถือและความรับผิดชอบต่อสังคม

สำหรับทุกคนในระบบนิเวศสื่อ ไม่ว่าจะอยู่ในองค์กรข่าว เป็นครีเอเตอร์ หรือเป็นคนทั่วไปที่มีบัญชีโซเชียล สิ่งหนึ่งที่เทคโนโลยียังไม่สามารถทำแทนได้ทั้งหมด คือการมองเห็น “มนุษย์อีกคนหนึ่ง” ที่อยู่ปลายทางของข้อมูล เพราะสุดท้ายแล้ว ในยุคที่ “ใคร ๆ ก็เป็นสื่อได้” สิ่งที่ตัดสินคุณภาพของสื่อไม่ใช่ความเร็วหรือความสามารถทางเทคโนโลยี แต่คือการรักษา “ความเป็นคน” ไว้ในสิ่งที่สื่อสารออกไป

Topics